|
Romalılar,
Eski Mısırlıların yıllarca önce yaptıkları
gibi, önceleri, bazı sembolleri tekrarlayarak sayıları
yazarlardı. (Bakınız Örnek l.) Sonraları
da, çıkarmadan yararlanarak, daha kısa yazma yollarını
ortaya koydular. (Bakınız: Örnek II.)
Örnek l :
XXXXX = 50
MDCLXVI = 1000 + 500 + 100 + 50 + 10 + 1 = 1666
DLXIII = 500 + 50 + 10 + 1 + 1 + 1 = 563
Örnek II :
XC = 100 -10 = 90
IX = 10 -1 = 9
Başlangıçta
değişik bazı sembol ve harfleri, rakam olarak
kullanmışlardır. Bu rakamları, ilk olarak
Romalılar kullandıkları için, aritmetikte
"Roma Rakamları" ya da "Romen Rakamları"
olarak adlandırılır.
Kaynaklar, Roma rakamlarının bir elin parmaklarından
esinlenerek ortaya konduğunu belirtir. Romalılar, bugün
kullandığımız l, 2, 3, 4 rakamları
yerine I, II, III, IIII sembollerini ve 5'i belirtmek için de,
V şeklinde bir el işaretini sembol olarak kullandılar.
10'u belirtmek için de V sembolünü, değişik biçimde
iki kez kullanarak X sembolünü elde ettiler. (Çaprazlanmış
iki düşey çizgi.) Diğer rakamları da
alfabelerindeki harflerden aldılar.
Romalılar
sayıları belirtmek için, 7 ayrı harfi rakam
olarak kullanmışlardır. Aşağıdaki
tabloda, Roma rakamları gösterilmiştir.
| Roma
Sayma Düzeninde |
I |
V |
X |
L |
C |
D |
M |
| Onluk
Sayma Düzeninde |
1 |
5 |
10 |
50 |
100 |
500 |
1000 |
Roma
rakamlarına dayalı, Roma sayma düzenine göre,
toplama ve çıkarma işlemlerinin yapılmasında,
bazı temel özellik ve sınırlamalar vardır.
Bunları özetlersek :
A -Toplama İşlemindeki Özellik ve Sınırlamalar
a) Yanyana yazılan ve aynı sembolü gösteren, iki ya
da üç temel rakam birbiriyle toplanarak, toplama karşı
gelen sayı elde edilir .
Örnek :
I I I = 1 + 1 + 1 = 3
X X = 10 + 10 = 20
Uyarı : Bu rakamların yazılışları
ile ilgili önemli özellik : I, X, C sembolleri yanyana, 3'ten
fazla; V, L, D, M sembolleri de, 1'den fazla yazılamaz.
b) Büyük rakamların sağına yazılan küçük
rakamlar, kendisi ile toplanarak toplama karşı gelen
sayı elde edlir.
Örnek :
XV = 10 + 5 = 15
DLXI = 500 + 50 + 10 + 1 = 561
C) Küçük değerleri gösteren semboller (rakamlar), büyük
değerleri gösteren sembollerin sağına yağıldığında,
bu değerler toplanarak toplama karşı kelen sayı
elde edilir.
Örnek :
MDCLXVI = 1000 + 500 + 100 + 50 + 10 + 5 + 1 = 1666
DLXI = 500 + 50 + 10 + 1 = 561
|
