|
Türk-İslam
Dünyası'nda Geometri
Matematiğin;
aritmetik, cebir ve trigonometri dallarında kurucu denecek
kadar eser ortaya koyan, 8. ile 16. Türk-İslam Dünyası
alimleri; geometri dalında da, temel teşkil edecek,
zamanı için orijinal ve kıymetini uzun yıllar
koruyan eserler ortaya koymuşlardır.
İlk
defa, cebiri geometriye tatbik etme fikri, ilmi metotlarla çalışan,
bu devir matematikçilerinin eseri olmuştur. Bu durum,
geometrinin çok kısa zamanda gelişmesini sağlamıştır.
Özellikle,
Eski Yunan alimlerinin ortaya koydukları geometri konularını
kapsayan eserler, uzun yıllar anlaşılamamıştır.
Ne zaman ki; İslam alimlerinin bu eserlere yazdıkları
yorumlamalar sonucu, Öklid ve çağdaşlarının
eserleri ancak anlaşılabilirlik kazanmıştır.
Bunlardan;
a) Harezmi ve Geometri
Matematikte yeni sayılabilecek bir dal olan, analitik
geometri ile ilgili eserler, analitik geometriyi, 16. yüzyıl
Fransız matematikçi Descartes'ın, 1637 yılında
yazdığı La Geometri adlı eseri ile başlatırlar.
Gerçekte, Harezmi tarafından 830 yılında Arapça
olarak yazılan Cebri ve'l Mukabele adlı eserde,
analitik geometriye ait ilk bilgiler ortaya konmuştur.
Hatta, Ömer Hayyam'ın Cebir adlı eserinde de,
analitik geometriye ait bilgilerin varlığı görülür.
Analitik geometrinin Descartes'la ilgisini, şu şekilde
belirtmek, gerçeğin tam ifadesi olur.
Descartes, kendisinden önceki yıllarda var olan analitik
geometri bilgilerin toplayarak sistemleştirmiş ve kısmen
de genişletmiştir.
Müsteşrik
Sigrid Hunke, analitik geometri konusunda aynen şunları
yazar.
"Adedi çokluklarla (kemiyetlerle) geometrik çoklukların
beraber yürütülmesi gerektiğine dair kesin fikir de ilk
olarak, İslam ilim sahasında rastlanır ... Rönesansımızın
üstatları, onun için, Yunanlılar değil, bilakis
İslam Dünyası oldu."
Denebilir
ki; cebrin geometriye tatbikatı demek olan, analitik
geometriyi münferit bir geometri dalı haline getirme
metotlarını ilk olarak Harezmi tarafından ortaya
konmuştur.
Trigonometrinin Avrupa'da duyulup dağılmasına
etkili olanların başında gelen Sabit bin Kurra,
geometri konularındaki çalışmaları ile de
adını zamanımıza kadar sürdürmüş
olan ünlü matematikçilerimizden biridir. Konikler kitabı
ile Apolonyos'a şerh yazdı. Huneyn bin İshak
tarafından Öklid'in Elementler adlı eserine yazılan
şerhi, ilaveler yaparak düzeltti. Menalaus, Apolonyos,
Fisagor, Archimed, Öklid ve Theodosus'un eserlerini Arapçaya
şerh etmekle, geometriye, zaman için orijinal olan, yeni
bilgiler kazandırmıştır.
|
|