|
Türk-İslam
Dünyası'nda Trigonometri
İçinde
bulunduğumuz yüzyılda yapılan bilimsel araştırmalar.
göstermiştir ki; trigonometriye ait temel bilgiler, 8. ile
16. yüzyıl Türk-İslam Dünyası matematikçileri
tarafından ortaya konulmuş ve belli bir noktaya kadar
da geliştirilmiştir. Bunun nedenini, şu şekilde
açıklamak mümkündür.
Bilindiği
gibi, 8. ile 16. yüzyılda Türk-İslam Dünyası'nın
hemen her yöresinde astronomi (gökbilim) çalışmaları
ve bunun sonucu olarak da, yoğun bir rasathane (gözlemevi)
kurma çalışmaları vardı. Bu
rasathanelerdeki bilimsel çalışmalarda, astronomiye
yardımcı olarak, trigonometri kullanılmaktaydı.
Astronominin temelini teşkil eden küresel astronomi, doğrudan
doğruya, küresel trigonometrinin astronomiye uygulanmasından
doğmuştur. Gezegen ve uydu ile yıldızların
gökküresindeki yerleri (koordinatları) ve hareketleri ile
ilgili hesaplamalar; küresel üçgenin, küresel trigonometriye
uygulanmasıyla elde edilebilmektedir. Dolayısıyla,
o devir Türk-İslam Dünyası'nda, Trigonometri müstakil
bir bilim haline gelmiş ve oldukça gelişmiştir.
8. ile
16. yüzyıl Türk-İslam Dünyası matematik ve
astronomi bilginlerinin hazırlamış oldukları
"Ziyc" adlı eserin hepsinde, bugünkü
trigonometrinin temel bilgileri, ilk olarak ortaya konulmuştur.
Gene bu devir Türk-İslam Dünyası bilginleri,
Batlamyos'un (Claidius ptolemeios 85-160) ünlü eseri, değişik
tarihlerde değişik matematik ve astronomi bilginleri
tarafından mıcıstı (al-magesti) adıyla
şerh edilmiştir. Bu şerhlerde de, yer yer
trigonometri bilgileri zenginleştirilip geliştirildi.
Batı'da
objektif olarak hazırlanmış, matematik tarihi ve
astronomi tarihi ile ilgili eserlerde, bu hükümlerin açık
olarak belirtildiğini görmek mümkündür.
|